Çin, büyük dil modelleri ve yapay zeka ajanlarını ihracat kontrolüne almayı öneriyor

Çin, kendi geliştirdiği gelişmiş yapay zeka teknolojilerinin yurt dışına çıkışını denetim altına almak için resmi adımı attı. Ticaret Bakanlığı (MOFCOM) ile Bilim ve Teknoloji Bakanlığı, 16 Ekim 2026'da yayımladıkları 2026/48 sayılı duyuruyla, ihracatı yasak ve kısıtlı teknolojiler kataloğunda değişikliğe gidilmesini kamuoyunun görüşüne sundu. Taslak toplam 40 yeni teknoloji içeriyor ve bunların 23'ü doğrudan yapay zeka alanından.

Taslakta neler var?

Bakanlığın duyurusuna göre yapay zeka başlığı altında büyük modeller, akıllı ajanlar, bilgi işlem kümeleri ve bilgi işleme teknolojileri yer alıyor. Listenin geri kalanında 12 güneş enerjisi (polisilikon, yonga ve hücre üretimi gibi) ve 5 biyotıp teknolojisi bulunuyor. The Next Web'in Bloomberg'e dayandırdığı bilgilere göre model tarafındaki kontroller, en az 2 trilyon parametreye sahip ya da performans ve güvenlik testlerinde dünyanın ilk 10'u arasına giren modellerin ağırlıklarını ve kaynak kodunu kapsıyor. Çip tarafında ise 14 nanometre ve altında üretilen ya da 2.5D/3D yöntemlerle istiflenen tasarımların bilgi birikimi hedefleniyor. Taslak herhangi bir modelin adını anmasa da Bloomberg ve AP, Moonshot AI'ın Kimi K3 ile Alibaba'nın Qwen3.8-Max modellerinin bu eşiği aştığını aktarıyor.

Düzenlemenin önemli bir istisnası var: açık kaynak olarak yayımlanmış ya da akademik yayınla kamuya mal olmuş yapay zeka teknolojileri kapsam dışında tutuluyor. Haberde ayrıca Çinli şirketlerin yurt dışındaki kullanıcılara uygulama, web sitesi ve API üzerinden hizmet vermeye devam edebileceği belirtiliyor. Buna karşın kapsamdaki bir modelin yurt dışındaki sunucularda çalıştırılması ihracat sayılacak; şirketlerin kendi bulut sunucularında yapacakları kurulumlar için otomatik lisans verilebileceği ifade ediliyor.

Kayıt zorunluluğu hemen başladı

Katalog henüz kesinleşmemiş olsa da geçici bir kayıt uygulaması duyuru tarihiyle birlikte yürürlüğe girdi. Listedeki teknolojileri yurt dışına aktarmak, lisanslamak ya da kontrolünü yabancı bir tarafa devretmek isteyen şirketlerin önce MOFCOM sistemine kayıt yaptırması gerekiyor; başlamış ama tamamlanmamış işlemler de buna dahil. Görüşler 15 Kasım 2026'ya kadar toplanacak. Bakanlık sözcüsü, kuralların kötüye kullanımı önlemeyi ve yapay zekanın insan denetiminde kalmasını sağlamayı amaçladığını, planın belirli bir ülke ya da şirketi hedef almadığını söyledi.

Adım sürpriz sayılmaz: Financial Times temmuz ayında Pekin'in yapay zeka modelleri ve çipler için ihracat kontrolleri tartıştığını yazmıştı. Türkiye'deki geliştiriciler ve şirketler açısından ilk aşamada pratik bir değişiklik görünmüyor; açık ağırlıklı modeller ile API erişiminin kapsam dışında kalması, Çin menşeli modelleri kullanan projelerin büyük ölçüde etkilenmeyeceğine işaret ediyor. Ancak en büyük kapalı modellerin yurt dışında barındırılması ya da teknolojinin lisanslanması gibi senaryolarda yeni bir onay katmanı devreye girebilir. Nihai metin, ABD'nin uzun süredir uyguladığı çip kısıtlamalarına karşı Çin'in de kendi teknoloji varlıklarını stratejik bir koz olarak konumlandırdığını gösteriyor.

Kaynak: Çin Ticaret Bakanlığı (MOFCOM), The Next Web